سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
383
تاريخ ايران ( فارسى )
انتشار يافته است » وقتى من در سال 1913 خرابههاى آنجا را ديدن مينمودم به من اطلاع دادند كه مؤسس سلسلهء قاجار دستور داده بود كه مسجد و ساير ابنيه را با خاك يكسان كنند . « 1 » نادر شاه در اوج قدرت خود نادر پس از مراجعت از خيوه بسوى كلات محبوب خود رفت و در آنجا دستور بنيان كاخى براى خود داد و نيز امر كرد خزانهئى براى غنائم دهلى بسازند ، پس از آن بمشهد رفته و در آنجا با آئين تمام جشن فتوحات خود را گرفت . نادر در اين موقع به منتهاى شهرت و قدرت خود رسيده بود . در مدت پنجسال توانسته بود اشرف و حسين رؤساى غلجائى را مغلوب ساخته و قندهار را تصرف نمايد . پيروزى او بر محمد شاه و تصرف دهلى خود يك پيروزى بسيار باشكوهى بود و فتوحات نادر با لشگركشىهاى موفقانه برعليه بخارا و خيوه تكميل گرديد . اما اين هنوز تمام فتوحات او نبود . تركها دو مرتبه مغلوب شده و ايالات از دست رفتهء شاهنشاهى ايران را پس داده بودند و بدين ترتيب مرز ايران بار ديگر از جيحون طرف شمال به ايندس يا رود سند طرف جنوب بسط و امتداد يافت و شاهنشاهى ايران از زمان صفويه خيلى معظمتر گرديد . اما اگر نادر استعداد و لياقت ادارى داشت ميتوانست بواسطهء به كار انداختن وسايل و منابع مادى بىشمارى كه در دسترس خود داشت سعادت و خوشى و كامرانى را بايران برگرداند . اما اخلاق او بواسطهء موفقيتها و پيروزىها ضايع شد و سالهاى آخر زندگانيش پر از ظلم و جور و خست و لئامتى بود كه روزانه بر شدت آن ميافزود و اين صفات او را يك ظالم خونخوار نمود و مورد نفرت و اكراه مردمى كه او آنها را از يوغ غيرقابل تحمل افغانها آزاد نموده بود قرار گرفت .
--> ( 1 ) - به من اوراقى چند داده شد كه حاوى عايدات مالياتى ناحيهء دره گز در سال 1159 هجرى ( 1746 ) مىباشد . در بين آنها يك فقره حاوى مخارج مولودگاه و مقبرهء امامقلى بوده است . اين اسناد را من بانجمن همايونى آسيائى اهدا كردم . ( مؤلف )